Er zijn stiltes die we niet zomaar verbreken. Stiltes die zich hebben gevormd lang voordat we leiders werden – in gezinnen, in generaties, in systemen die ooit veiligheid zochten. Ze klinken door in onze woorden, in onze manier van luisteren, in hoe dichtbij we anderen durven laten komen.Veel leiders dragen zo’n stilte met zich mee. Niet uit onwil, maar uit overleving.
Er wordt veel gesproken over nieuw leiderschap — over inclusiviteit, empathie en het belang van balans tussen hoofd en hart. Maar wat zich op de achtergrond voltrekt, is iets diepers.Een verschuiving in bewustzijn. Van leiderschap dat stuurt en beheerst, naar leiderschap dat luistert, voelt en meebeweegt met wat zich aandient.Ik noem het Evolutief Bewust Leiderschap: leiderschap dat voortkomt uit de integratie van onze innerlijke polariteiten – tussen kracht en zachtheid, richting en ontvankelijkheid, ratio en intuïtie.
Leiderschap is geen soloactie meer. Wie vandaag leidinggeeft, voelt het dagelijks: de druk van verandering, de snelheid waarmee contexten verschuiven, en de onzekerheid van morgen. Wat gisteren nog werkte, blijkt vandaag al niet meer passend. Veel leiders proberen te antwoorden met meer controle, meer richting, meer grip - maar merken dat dit juist averechts werkt.
Soms is leiderschap geen kwestie van sturen of volgen, maar van samen bewegen in een veld dat groter is dan wijzelf. Een leider en een volger ontmoeten elkaar in een dans waar richting en vrijheid, nabijheid en onafhankelijkheid elkaar voortdurend in balans houden. Daar, in die subtiele ruimte, groeit niet alleen een organisatie, maar ook de mens.
In de wereld van leiderschap is communicatie zelden neutraal. Wat we zeggen, is doordrenkt met intentie — maar wat de ander hoort, wordt gevormd door interpretatie. En precies daar, in die tussenruimte, ontstaat de dynamiek die de interactie tussen leider en volger maakt of breekt.
Het artikel 'Lieve' politici moeten altijd wennen aan 'slangenkuil' Den Haag van Edo van der Goot (bron NU.NL 9 september 2025) biedt een scherpe analyse van de huidige politieke cultuur in Nederland. Van der Goot beschrijft treffend hoe nieuwe, goedbedoelende politici vaak schrikken van de harde, soms vijandige omgangsvormen in de Haagse politiek. Deze 'slangenkuil' wordt gekenmerkt door persoonlijke aanvallen en een focus op de persoon in plaats van op de inhoud.
Er is iets merkwaardigs aan de stilte. Niet de stilte van het niet-weten, maar die van het bewust vermijden. In cabaret, satire en scherpe columns zijn het christendom en het jodendom al decennialang onderwerp van spot, vaak met liefdevolle ironie en een knipoog naar traditie. Maar wanneer het over de islam gaat, lijkt er een andere energie in de lucht te hangen — een aarzeling, een terugtrekkende beweging.
Wat je hieronder leest is geen fictie. Het is een dialoog die ik in mij draag. Een gesprek met Rob, mijn leeftijdsgenoot, kameraad en medeschrijver op de achtergrond—degene aan wie ik bij het schrijven in gedachte om raad en wijsheid vraag. We hebben samen veel meegemaakt.—dienstplicht, kameraadschap, confrontatie met misstanden, en een gedeelde antenne voor rechtvaardigheid. Rob is er niet meer. Hij overleed plotseling, en liet een leegte achter die ik nog steeds voel—niet als pijn, maar als een stille echo van zijn betekenis in mijn leven.
De nacht terug eisen is waardevol, maar te smal. Willen we werkelijk transformatie, dan moeten we de dag erbij nemen: de scholen, de sportvelden, de huiskamers, de werkvloeren, én de geloofsgemeenschappen. Dáár worden de scripts van mannelijkheid geschreven, geheiligd en doorgegeven. Dáár ligt de sleutel tot een samenleving waarin veiligheid geen eis meer hoeft te zijn, maar een vanzelfsprekend gevolg van een andere manier van mens-zijn.
Systeemgeletterdheid is het vermogen om te luisteren naar het grotere geheel. Om te zien wat zich tussen mensen afspeelt, onder de oppervlakte beweegt, en stilletjes richting geeft.
Leiderschap beweegt. Niet alleen vooruit, maar soms ook terug. In tijden van druk, onzekerheid of conflict vallen leiders en organisaties vaak terug op eerdere lagen in de waardespiraal (Spiral Dynamics) — van samenwerking naar controle, van dialoog naar daadkracht. Dat lijkt op regressie, maar is het dat ook?
Waarom de visual van Wilders ons uitnodigt tot méér dan een juridische reflex
