Dit hoofdstuk verlegt het perspectief van leiderschap als persoonlijke kwaliteit naar leiderschap als werking in het geheel. Het laat zien hoe wat een leider belichaamt, doorwerkt in relaties, besluitvorming en dynamiek binnen teams en organisaties.

Leiderschap dat boven de lijn opereert, vraagt een andere aandacht dan veel leiders is aangeleerd. Minder gericht op sturen en oplossen, meer op luisteren, waarnemen en het stellen van verdiepende vragen die mensen uitnodigen om vanuit andere perspectieven naar een vraag of probleem te kijken — en die daarmee het bewustzijn van het geheel vergroten.

Het hoofdstuk maakt zichtbaar hoe leiderschap zich toont als veldwerking. Wat ruimte krijgt, wat wordt afgeremd en wat ongezegd blijft, bepaalt hoe een systeem zich organiseert. Soms betekent dit handelen door niet te handelen, en vertragen waar versnelling wordt verwacht.

Leiderschap als systemische werking is geen techniek, maar een houding. Het vraagt innerlijke stabiliteit, het vermogen om meerdere werkelijkheden tegelijk te dragen, en de bereidheid om richting te laten ontstaan in plaats van haar op te leggen. Zo ontstaat ruimte voor collectieve intelligentie en voor systemen die veerkrachtiger en menselijker kunnen functioneren.